Công tác giám định tư pháp đóng vai trò rất quan trọng trong việc xử lý vụ án hình sự. Kết luận giám định là chứng cứ (điểm d, Điều 87 BLTTHS) để xác định có hay không có hành vi phạm tội, cơ chế hình thành dấu vết, tính chất và mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra, những tình tiết liên quan đến việc loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt và những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án. Đảm bảo việc xử lý vụ việc được chính xác, khách quan và đúng pháp luật.

Công tác kiểm sát thi hành án hình sự là một trong những nhiệm vụ, chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện KSND theo quy định của pháp luật nhằm đảm bảo: Việc thi hành, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù; quyền con người và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của người chấp hành án phạt tù không bị luật hạn chế phải được tôn trọng và bảo vệ. Đây là giai đoạn cuối trong hoạt động tố tụng hình sự nhằm đảm bảo cho bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án phải được đưa ra thi hành. Do đó, thực hiện tốt công tác quản lý, giáo dục người chấp hành hình phạt tù cho hưởng án treo và án phạt cải tạo không giam giữ là giải pháp hiệu quả trong chính sách pháp luật của Nhà nước ta, đảm bảo cho việc quản lý, giáo dục người phạm tội trở thành công dân tốt có ích cho xã hội, giảm được chi phí quản lý.

      Nghị quyết số 08-NQ/TW, ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, xác định: “Nâng cao chất lượng công tố của Kiểm sát viên tại phiên tòa, đảm bảo tranh tụng dân chủ với Luật sư, người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác …”; Nghị quyết số 49-NQ/TW, ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đề ra phương châm: “Nâng cao chất lượng tranh tụng tại các phiên tòa xét xử, coi đây là khâu đột phá của hoạt động tư pháp”; khoản 5 Điều 130 Hiến pháp 2013 quy định: Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo; Điều 18 Luật Tổ chức VKSND năm 2014 phần về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự, tại khoản 2 quy định: Xét hỏi, luận tội, tranh luận, phát biểu quan điểm về việc giải quyết vụ án tại phiên tòa; Điều 322 BLTTHS năm 2015 có quy định quyền được bào chữa của bị cáo, người bào chữa, người tham gia tố tụng khác, đồng thời quy định trách nhiệm của Kiểm sát viên phải đưa ra chứng cứ, tài liệu và lập luận để đối đáp đến cùng từng ý kiến của bị cáo, người bào chữa, người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa; Chỉ thị số 09/CT-VKSTC, ngày 06/4/2016 của Viện trưởng VKSNDTC về tăng cường các biện pháp nâng cao chất lượng tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên tòa; Điều 26 Quy chế công tác Thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử vụ án hình sự (Ban hành kèm theo Quyết định số 505/QĐ-VKSTC ngày 18/12/2017 của Viện trưởng VKSNDTC) quy định cụ thể về trách nhiệm tranh luận của Kiểm sát viên khi thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử tại phiên tòa; các Nghị quyết Chuyên đề của Ban Cán sự Đảng VKSND tỉnh Lạng Sơn về: Nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử các vụ án hình sự. Như vậy; đối đáp, tranh luận của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm về hình sự là một yêu cầu khách quan, từng bước đáp ứng các yêu cầu về cải cách tư pháp.

      Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới phía Bắc của Tổ quốc, có đường biên giới dài với Khu tự trị dân tộc Choang, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Trong những năm gần đây, tình hình kinh tế, xã hội trên địa bàn tỉnh có những bước phát triển, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Tuy nhiên, tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật cũng có chiều hướng gia tăng như tội phạm về ma túy, buôn lậu, buôn bán hàng cấm và đặc biệt là tội phạm xâm hại phụ nữ, trẻ em với những diễn biến hết sức phức tạp, thủ đoạn tinh vi.

   Tạm đình chỉ điều tra hình sự được quy định tại Điều 229 Bộ luật tố tụng hình sự 2015, tại Điểm a Khoản 1 quy định:

Tha tù trước thời hạn có điều kiện là những phạm nhân đủ điều kiện, có quyết định của Tòa án về tha tù trước thời hạn có điều kiện được tha về, tiếp tục chịu sự quản lý, giám sát, giáo dục của chính quyền địa phương trong thời hạn chấp hành án phạt tù còn lại.

          Ngày 25-11-2015, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật thi hành tạm giữ, tạm giam Luật thi hành tạm giữ, tạm giam có nhiều nội dung mới, quy định cụ thể, rõ ràng, tháo gỡ những bất cập, hạn chế; bảo đảm hiệu quả công tác quản lý giam giữ và phục vụ cho công tác điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án; đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, tạm giam, đáp ứng tốt các yêu cầu về cải cách tư pháp, cải cách hành chính hiện nay.

    Công tác kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp là một trong những chức năng của Viện kiểm sát nhân dân. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 có nhiều nội dung mới quy định về công tác này so với trước đây. Trong phạm vi của bài viết đề cập đến một số điểm mới cần lưu ý để thực hiện công tác kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo đảm bảo chính xác, kịp thời.

          Công tác thi hành án dân sự là hoạt động trực tiếp liên quan đến quyền về tài sản của đương sự, quyền và nghĩa vụ của các bên đương sự đươc quy định trong Luật Thi hành án dân sự năm 2008, sửa đổi bổ sung năm 2014. Theo đó luật quy định Cơ quan Thi hành án dân sự trực tiếp tiến hành tổ chức thi hành án, nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ, được quy định trong Bản án, Quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. 

          Sau một thời gian áp dụng trong thực tiễn hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã có bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện. Các vướng mắc này chủ yếu là ở các quy định mới mà trước đó Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 chưa đề cập đến. 

    Một trong những biện pháp ngăn chặn hết sức quan trọng được áp dụng ban đầu đối với người bị nghi thực hiện hành vi phạm tội đó là tạm giữ. Nhưng do đây là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nên pháp luật Tố tụng hình sự nước ta có những giới hạn về thời hạn áp dụng. Cụ thể thời hạn tạm giữ được quy định tại Điều 118 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, như sau:

          Trong giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát có nhiệm vụ kiểm sát điều tra vụ án hình sự, tức là kiểm sát việc khởi tố, điều tra, lập hồ sơ của Cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; kiểm sát hoạt động tố tụng của người tham gia tố tụng; yêu cầu, kiến nghị cơ quan tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật. 

    Ngày 28/02/2018, tôi có bài viết trao đổi nghiệp vụ về “Yêu cầu trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất” đăng trên Trang thông tin điện tử Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn; Ngày 07/3/2018, tác giả Phạm Văn Tiến có bài viết trao đổi đối với bài viết trên. Để rộng đường nghiên cứu và trên tinh thần phản biện khoa học, tôi có một số nội dung trao đổi thêm đối với bài viết của tác giả Phạm Văn Tiến như sau:

    Bản “Cáo trạng” là văn bản do Viện kiểm sát ban hành, trong quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra vụ án hình sự ở giai đoạn truy tố, thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, làm cơ sở cho hoạt động tranh tụng, được Kiểm sát viên bảo vệ tại phiên tòa hình sự.Do vậy bản Cáo trạng phải đảm bảo tính có căn cứ và đúng pháp luật, đúng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, đáp ứng theo yêu cải cách tư pháp trong giai đoạn hiện nay. 

    Đình chỉ điều tra là một trong hai hình thức kết thúc hoạt động điều tra khi có những lý do và căn cứ theo quy định của pháp luật.

     Trên mục Trao đổi nghiệp vụ của Trang thông tin điện tử Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn đăng tải bài viết của tác giả Nguyễn Tuấn Anh, trao đổi về việc giải quyết “Yêu cầu trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất”. Trong bài tác giả cho rằng yêu cầu trên là không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, do đó Tòa án thụ lý yêu cầu khởi kiện này là vi phạm Bộ luật Tố tụng dân sự.

    Thông qua thực tiễn công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự, thấy rằng việc giải quyết đối với đơn khởi kiện “Yêu cầu trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất” còn có những quan điểm nhận thức khác nhau, xin được nêu ra để các đồng nghiệp và bạn đọc cùng nghiên cứu, trao đổi để có được nhận thức pháp luật đúng đắn, thống nhất.