Toàn cảnh phiên họp

Báo cáo tóm tắt Tờ trình dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) tại kỳ họp, Viện trưởng VKSNDTC Nguyễn Hòa Bình nêu rõ, BLTTHS (sửa đổi) được soạn thảo với mục tiêu đảm bảo tính khoa học, tiến bộ, có tính khả thi cao; là công cụ pháp lý sắc bén để đấu tranh hữu hiệu với các loại tội phạm, tháo gỡ được những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn; tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tố tụng trong việc tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân đã được Hiến định; góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu: “Xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam XHCN”.

Viện trưởng VKSNDTC Nguyễn Hòa Bình đọc Tờ trình dự án BLTTHS (sửa đổi)

Theo Viện trưởng VKSNDTC, Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) được xác định là sửa đổi căn bản và toàn diện. Theo đó, Bộ luật có 486 Điều, được bố cục thành 9 phần, 38 chương. So với BLTTHS năm 2003, dự thảo Bộ luật tăng thêm 140 Điều. Trong đó, bổ sung 172 Điều mới, sửa đổi 294 Điều, giữ nguyên 20 Điều, bãi bỏ 26 Điều.

Về kết cấu, Bộ luật được thiết kế khoa học hơn, theo trình tự tố tụng từ khởi tố đến điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án và gắn với các chủ thể tiến hành tố tụng ở mỗi giai đoạn.

Dự thảo luật được biên soạn có nhiều nội dung mới, tiến bộ, trong đó, Bộ luật TTHS (sửa đổi) đã hoàn thiện các nguyên tắc cơ bản Tố tụng hình sự, gồm 10 nguyên tắc trên cơ sở điều chỉnh 30 nguyên tắc hiện hành và bổ sung một số nguyên tắc đã được Hiến pháp năm 2013 ghi nhận; quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan tố tụng, tạo điều kiện để các cơ quan thực hiện tốt trách nhiệm theo luật định; tăng quyền, trách nhiệm cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán; quy định rõ trình tự, thủ tục trong từng giai đoạn tố tụng nhằm tháo gỡ vướng mắc, bất cập trong thực tiễn; đổi mới chế định chứng cứ và chứng minh; Bộ luật quy định rõ nguyên tắc suy đoán vô tội và bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội; đảm bảo nguyên tắc tranh tụng trong xét xử; quy định chặt chẽ các biện pháp bảo vệ quyền con người, quyền công dân…

Viện trưởng VKSNDTC cho biết, trong quá trình xây dựng dự án Bộ luật TTHS (sửa đổi), đa số các ý kiến tán thành  với nhiều nội dung của dự thảo Luật. Tuy nhiên, trong dự thảo có một số vấn đề mới, quan trọng nhưng còn có ý kiến khác nhau cần xin ý kiến của Quốc hội như: Về quyền của người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội; quyền của bị can, bị cáo đọc, ghi chép tài liệu trong hồ sơ vụ án; quy định việc ghi âm, ghi hình hoạt động hỏi cung bị can; về thời hạn tạm giam; chủ thể có quyền thu thập chứng cứ; đại diện cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt; giới hạn xét xử của Tòa án.

Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Văn Hiện trình bày báo cáo thẩm tra dự án BLTTHS (sửa đổi)

Báo cáo thẩm tra dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) do Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Văn Hiện trình bày nhận xét, dự án Bộ luật được VKSNDTC chuẩn bị công phu, thể chế hóa nhiều nội dung liên quan đến Hiến pháp năm 2013, định hướng cải cách tư pháp và có những sửa đổi để tháo gỡ vướng mắc, khó khăn trong thực tiễn.

Đánh giá về những vấn đề chung, Uỷ ban Tư pháp cơ bản tán thành với những nội dung do Ban soạn thảo xây dựng. Trong đó, tán thành về sự cần thiết và các quan điểm xây dựng dự án BLTTHS (sửa đổi). Ủy ban Tư pháp cũng thống nhất với phạm vi sửa đổi của dự án Bộ luật là sửa đổi căn bản và toàn diện các quy định về tố tụng hình sự theo các quan điểm chỉ đạo, đồng thời nhất trí với tên gọi là dự án BLTTHS (sửa đổi) hoặc dự án BLTTHS năm 2015.

Về một số vấn đề còn có ý kiến khác nhau, liên quan đến quyền của người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội, các thành viên Ủy ban Tư pháp tán thành với việc quy định “Người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền tự do trình bày lời khai, trình bày ý kiến”, Uỷ ban Tư pháp cũng đề nghị quy định theo hướng “người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền tự do trình bày lời khai, trình bày ý kiến, không bị ép buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình, không bị ép buộc phải nhận mình có tội”. Ủy ban Tư pháp cũng tán thành với việc rút ngắn thời hạn tạm giam đối với bị can, bị cáo về tội nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, Ủy ban Tư pháp thống nhất với dự thảo để mở rộng chủ thể thu thập chứng cứ, theo đó người bào chữa có quyền thu thập chứng cứ thay vì chỉ có quyền thu thập tài liệu, đồ vật như quy định hiện hành.

Về việc quy định các biện pháp điều tra tố tụng hình sự đặc biệt ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân. Ủy ban Tư pháp tán thành với dự thảo, tuy nhiên đề nghị lưu ý làm rõ biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt với các biện pháp nghiệp vụ trinh sát, an ninh, tình báo.

Ngoài ra, Uỷ ban Tư pháp cơ bản tán thành với việc dự thảo quy định về “Giới hạn xét xử” theo hướng: Tòa án xét xử những bị cáo và những hành vi mà Viện kiểm sát truy tố và Tòa án đã quyết định đưa ra xét xử, không phụ thuộc vào tội danh truy tố; tuy nhiên, đề nghị quy định rõ cách thức bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo trong trường hợp Tòa án xét xử bị cáo về tội danh nặng hơn tội danh Viện kiểm sát truy tố…

Đáng lưu ý, cho ý kiến liên quan đến các điều luật quy định nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan Tư pháp, trong đó có Viện kiểm sát nhân dân. Uỷ ban Tư pháp cơ bản nhất trí với việc dự thảo quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của CQĐT, VKS và Tòa án; tán thành với quy định về thẩm quyền điều tra của CQĐT cấp bộ trực tiếp điều tra các vụ án về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp liên quan đến nhiều tỉnh, các vụ án về tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và những vụ án oan, sai do Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hủy để điều tra lại; cơ bản tán thành với các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của VKS để “tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, thực hiện cơ chế công tố gắn với điều tra” và một số quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án để cơ quan này thực sự là cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp, bảo vệ công lý.

Tuy nhiên, Uỷ ban Tư pháp đề nghị làm rõ thêm cơ chế kiểm soát giữa các cơ quan trong hoạt động tố tụng như trách nhiệm của CQĐT trong việc thực hiện các yêu cầu, quyết định của VKS, trách nhiệm của VKS khi đưa ra những yêu cầu, quyết định tố tụng và trách nhiệm của Tòa án đối với các quyết định tố tụng của VKS.

Về phân định thẩm quyền hành chính với thẩm quyền tư pháp; tăng quyền, tăng trách nhiệm cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán. Uỷ ban Tư pháp cơ bản đồng tình với việc dự thảo phân định thẩm quyền quản lý hành chính với thẩm quyền tố tụng; tăng quyền cho Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán để họ chủ động trong thực thi nhiệm vụ và chịu trách nhiệm về các hành vi, quyết định của mình. Tuy nhiên đề nghị phân định rõ hơn thẩm quyền tố tụng giữa cấp trưởng và cấp phó các cơ quan tiến hành tố tụng (như giữa Thủ trưởng và Phó Thủ trưởng CQĐT, giữa Viện trưởng và Phó Viện trưởng VKS, giữa Chánh án và Phó Chánh án Tòa án).

Tuy nhiên, Ủy ban Tư pháp cho rằng, tố tụng hình sự là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước có nhiệm vụ đấu tranh và xử lý các hành vi phạm tội liên quan đến danh dự, nhân phẩm, tài sản của người dân. Theo đó, cần bổ sung quan điểm chỉ đạo cụ thể hơn, như việc sửa đổi BLTTHS lần này phải đáp ứng yêu cầu của Hiến pháp 2013, của cải cách tư pháp về tôn trọng, bảo vệ quyền con người, quyền công dân; bảo đảm các thủ tục tố tụng công khai, minh bạch, dân chủ, đơn giản để người dân dễ tiếp cận công lý; đối với những vấn đề đã ổn định, không vướng mắc và đang phát huy tác dụng thì kế thừa quy định hiện hành; sửa đổi các quy định không còn phù hợp để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc do thực tiễn đặt ra; việc vận dụng kinh nghiệm nước ngoài phải phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội cụ thể của nước ta hiện nay, bảo đảm tính khả thi của Bộ luật.

Uỷ ban Tư pháp đề nghị cân nhắc việc sửa đổi các chế định, quy định trong dự thảo BLTTHS phải bảo đảm đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật hiện hành. Bên cạnh đó, Ban soạn thảo cần tập trung cần nghiên cứu, sửa đổi các vấn đề như: Cụ thể hóa hơn căn cứ trả hồ sơ điều tra bổ sung giữa các cơ quan tố tụng, để tránh lạm dụng kéo dài việc giải quyết vụ án; sửa đổi căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm để tránh kháng nghị tràn lan; rà soát, loại bỏ các quy định về phần thi hành án trong dự thảo để tránh trùng lặp với Luật Thi hành án hình sự. Luật tạm giữ, tạm giam; bổ sung các điều khoản chuyển  tiếp để thi hành khi BLTTHS (sửa đổi) có hiệu lực. Đồng thời tiếp tục rà soát kỹ các điều khoản khác của toàn bộ dự thảo đảm bảo chặt chẽ, khả thi.

Nguồn: http://www.tapchikiemsat.org.vn/