VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH LẠNG SƠN
Lạng Sơn 0 Lạng Sơn 1 Lạng Sơn 2 Lạng Sơn 5 Lạng Sơn 7

Kiểm sát viên viết

Một số vấn đề về bản yêu cầu điều tra của Kiểm sát viên

Cập nhật: 30-10-2015 | Kiểm sát viên viết | Lượt xem: 10790

     Đề ra“Yêu cầu điều tra” theo quy định của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 là trách nhiệm của Kiểm sát viên.

     Theo các quy định tại điều 37,112, 114 BLTTHS, quy chế kiểm sát điều tra, Thông tư liên tịch số 05 thì phạm vi của yêu cầu điều tra không chỉ là yêu cầu điều tra những tình tiết của vụ án cần được làm rõ, mà còn bao gồm cả những yêu cầu về việc áp dụng biện pháp điều tra và hỗ trợ điều tra. Tuy nhiên, trong các văn bản hiện hành lại chưa nêu được nội dung cụ thể của bản Yêu cầu điều tra. Theo Tôi, để thấy một số vấn đề cơ bản của yêu cầu điều tra như sau:

     1. Yêu cầu điều tra khác với chỉ đạo chỉ huy điều tra và mối quan hệ của 2 vấn đề này.

     Khái niệm: “yêu cầu điều tra” và “chỉ đạo chỉ huy điều tra”, là khác nhau, ở một số vấn đề sau

     * Theo qui định tại điều 34, 35 Bộ luật tố tụng hình sự qui định:.. Thủ trưởng Cơ quan điều tra có nhiệm vụ ..trực tiếp tổ chức và chỉ đạo hoạt động điều tra.. của Cơ quan điều tra; còn Điều tra viên là người thực hiện các hoạt động điều tra vụ án theo qui định tố tụng hình sự; chấp hành chỉ đạo của Thủ trưởng cơ quan điều tra và chịu trách nhiệm về hành vi và các quyêt định của mình trước thủ trưởng cơ quan điều tra và pháp luật.

     Căn cứ trên đã xác định rõ phạm vi việc tổ chức và chỉ đạo hoạt động điều tra vụ án thuộc về thủ trưởng Cơ quan điều tra, cũng có thể được hiểu là chỉ huy chỉ đạo điều tra viên về phương pháp, cách thức, biện pháp, xử dụng các phương tiện, các qui định pháp luật, nhân lực phù hợp.. vào việc thu thập chứng cứ và xử dụng các chứng cứ để chứng minh làm rõ sự thật vụ án;

     Còn Yêu cầu điều tra của Viện kiểm sát được giao cho Kiểm sát viên thực hiện, theo điều 37 Bộ luật tố tụng hình sự và Thông tư liên tịch số 05/ 2005, đó là: …nêu rõ những vấn đề cần điều tra để củng cố chứng cứ hoặc để làm rõ những tình tiết liên quan đến vấn đề phải chứng minh trong vụ án hình sự .. bằng lời và bằng văn bản.

     Như vậy, tuy cùng tác động vào một vấn đề đó là làm rõ sự thật vụ án, nhưng khác nhau, ở chỗ: Tổ chức chỉ đạo điều tra là quyền của thủ trưởng Cơ quan điều tra, chỉ huy điều tra viên về phương pháp, cách thức, biện pháp, để chứng minh làm rõ sự thật vụ án. Còn yêu cầu điều tra là nhiệm vụ quyền hạn của Kiểm sát viên.. đề ra những vấn đề cần điều tra, tức là những vấn đề cần chứng minh .. nhằm làm rõ sự thật của vụ án

     Rõ ràng, Yêu cầu điều tra của Viện kiểm sát khác với chỉ đạo chỉ huy điều tra của Cơ quan điều tra, chỉ mang tính chất định hướng, chỉ dẫn những vấn đề cần điều tra cho hoạt động điều tra đúng hướng, đúng tội danh, khách quan, làm rõ sự thật không làm oan, không lọt tội phạm; Yêu cầu điều tra không chỉ yêu cầu điều tra viên thực hiện mà cả Cơ quan điều tra phải chấp hành theo qui định tại điểm 15.2 của TTLT 05/ 2005 và điều 112, 114 Bộ luật tố tụng hình sự.

     - Mối quan hệ giữa yêu cầu điều tra của Viện kiểm sát và chỉ đạo chỉ huy điều tra của Thủ trưởng cơ quan điều tra trong vụ án, đó là mối quan hệ phối hợp và mối quan hệ “yêu cầu- chấp hành theo điều 114 BLTTHS”; tức là khi thực hiện yêu cầu điều tra của viện kiểm sát giữa 2 cơ quan điều tra và viện kiểm sát, giữa điều tra viên và kiểm sát viên phải có sự phối hợp với nhau trong cả quá trình điều tra vụ án; đồng thời quyền yêu cầu điều tra là của Viện kiểm sát.. nếu không nhất trí Cơ quan điều tra vẫn phải chấp hành, nhưng có quyền kiến nghị với viện kiểm sát cấp trên..(điều 114 BLTTHS) với mục đích duy nhất là làm rõ tội phạm và người phạm tội, không oan, không lọt; ngoài ra tại điểm 15.2 của thông tư 05 cũng qui định.. điều tra viên phải nghiên cứu để tiến hành điều tra những vấn đề kiểm sát viên yêu cầu.. trường hợp không nhất trí thì Điều tra viên báo cáo thủ trưởng cơ quan điều tra và Kiểm sát viên báo cáo viện trưởng để thống nhất chỉ đạo điều tra. Trường hợp Điều tra viên không thực hiện yêu cầu điều tra của Viện kiểm sát thì phải nêu lý do trong bản kết luận điều tra, đây là những vấn đề để đảm bảo hiệu quả của Bản yêu cầu điều tra của viện kiểm sát được thực hiện trong quá trình điều tra vụ án.

     2. Những vướng mắc khi thực hiện Yêu cầu điều tra

     - Chưa có hướng dẫn cụ thể về xây dựng Bản yêu cầu điều tra phải nêu vấn đề gì trong đó .. qui trình yêu cầu điều tra Khái quát chung theo điều 63 BLTTHS, như vậy chưa rõ ràng; cho nên hiện nay có tình trạng tính chất tùy nghi, kiểm sát viên hiểu và yêu cầu điều tra như thế nào thì đề ra yêu cầu như vậy, do đó Bản yêu cầu điều tra chưa cao và không có tính thống nhất pháp lý.

     - Yêu cầu điều tra“ bằng lời”, chỉ mang tính chất trao đổi, tùy nghi đối với Điều tra viên; không phải là tài liệu trong hồ sơ vụ án và đưa vào hồ sơ thế nào khi chỉ là lời nói...

     - Hiện tượng Kiểm sát viên thụ lý vụ án ngại va chạm, né tránh, không đề ra bản yêu cầu điều tra, hoặc có xây dựng bản yêu cầu điều tra, nhưng chất lượng không cao; đây là biểu hiện thụ động, coi việc điều tra là của điều tra viên và của Cơ quan điều tra. Như vậy Kiểm sát viên ý thức trách nhiệm đối với công việc được giao chưa cao, năng lực chuyên môn hạn chế, đây là một trong những yếu tố làm cho Yêu cầu điều tra của Viện kiểm sát chưa có ảnh hưởng lớn đối với Điều tra viên, Cơ quan điều tra và quá trình điều tra vụ án của điều tra viên

     3. Giải pháp nâng cao chất lượng “Yêu cầu điều tra”

     Để làm tốt công tác đề ra Yêu cầu điều tra cần phải quán triệt đến toàn thể các Kiểm sát viên, một tiêu chí bắt buộc, chấp hành nghiêm túc Luật tổ chức Viện kiểm sát 2014. Triển khai thực hiệu qua một số giải pháp sau.

     - Về yêu cầu điều tra bằng lời nói, theo qui định tại điều 15 TTLT 05/2005 ngày 07/09/ 2005, thì Kiểm sát viên tích cực cùng với điều tra viên phối hợp đề ra và thực hiện yêu cầu điều tra có hiệu quả(trong 08 việc: khởi tố vụ án, khám nghiệm hiện trường, khám xét, hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, đối chất, thực nghiệm điều tra)

     - Các Kiểm sát viên thụ lý vụ án đều phải xây dựng bản Yêu cầu điều tra, kèm theo cùng Phiếu đề xuất khi phê chuẩn các Quyết định ban đầu để Lãnh đạo nắm và bổ xung những vấn đề nào còn thiếu hoặc chưa đầy đủ. Động viên, nâng cao bản lĩnh của Kiểm sát viên có ý thức trách nhiệm. Triển khai công tác phối hợp tốt với Cơ quan điều tra trong điều tra vụ án.

     - Yêu cầu Kiểm sát viên phải chủ động, tiếp nhận hồ sơ tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố và giai đoạn bắt đầu nghiên cứu hồ sơ phê chuẩn; xác định và nắm tổng hợp nội dung, tài liệu chứng cứ chứng minh buộc tội, gỡ tội, nhân thân; người liên quan, tội danh.

     * Về hình thức của Bản yêu cầu điều tra: Thực hiện đúng biểu mẫu mà Viện kiểm sát tối cao qui định

     * Về nội dung.

     Cần ghi, phản ánh rõ cấu thành cơ bản tội danh, để định hướng thu thập chứng cứ buộc tội, gỡ tội theo Điều 63 Bộ luật tố tụng hình sự, có xem xét cụ thể, đặc thù của vụ án xảy ra như: Có hành vi phạm tội xảy ra hay không, thời gian, địa điểm và những tình tiết khác của hành vi phạm tội; Ai là người thực hiện hành vi phạm tội; có lỗi hay không có lỗi, do cố ý hay vô ý; có năng lực trách nhiệm hình sự hay không; mục đích, động cơ phạm tội; Những tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo và những đặc điểm về nhân thân của bị can, bị cáo; Tính chất và mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra và yêu cầu hoàn thiện các thủ tục tố tụng của vụ án; trong đó cần thiết phải:

     - Chỉ ra những vấn đề phải chứng minh theo qui định của Bộ luật tố tụng hình sự(Do đặc thù, tùy tính chất của từng vụ án Kiểm sát viên yêu cầu điều tra viên thu thập bao gồm những tài liệu gì trong hệ thống các loại chứng cứ mà BLTTHS qui định cho phép cơ quan điều tra tiến hành thu thập để chứng minh tội phạm). Bao gồm các chứng cứ được pháp luật cho phép như: Các tài liệu ban đầu làm căn cứ khởi tố(tiền tố tụng); các lời khai, tự khai của những người tham gia tố tụng; đối chất; nhận dạng; thực nghiệm điều tra, khám nghiệm hiện trường; kết luận giám định; định giá tài sản; thu thập vật chứng và sử dụng vật chứng và những tài liệu đồ vật khác có giá trị chứng minh tội phạm được pháp luật cho phép.

     Bản Yêu cầu điều tra, theo hướng hệ thống các chứng cứ, với các nội dung sau.

     - Yêu cầu điều tra theo loại tội đặc thù dựa theo yêu tố cấu thành tội phạm (tức là bắt buộc phải phải có để xác định có phải tội đó hay không phải tội đó, ví dụ: …Yêu cầu điều tra làm rõ hành vi của nguyễn văn A về việc gây thương tích, lỗi cố ý- theo điều 104 BLHS.. hay của Hoàng văn C, nguyễn văn M về hành vi mua bán trái phép chất ma túy điều 194 BLHS(nhằm bán để hưởng lợi ..); tội trộm cắp(lén lút)- tội lừa đảo(thủ đoạn gian dối)- tội vi phạm qui định về…(vi phạm luật giao thông)- Tội buôn lậu(qua biên giới)..- ở phần này mục đích yêu cầu điều tra củng cố, chuyển hóa toàn bộ các tài liệu trước khi khởi tố, thành các chứng cứ, chứng minh về tội phạm, đối tượng bị khởi tố điều tra để khẳng định đối tượng đó là tội phạm và phạm vào tội đã bị khởi tố

     - Do vụ án khác nhau, cần phải điều tra làm rõ các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và các tình tiết khác có liên quan, ví dụ như: Đối tượng đó phạm nhiều tội- phạm tội nhiều lần- tái phạm, tái phạm nguy hiểm- vụ án có dấu hiệu đồng phạm cần phải mở rộng điều tra- người phạm tội là người chưa thành niên- là người có nhược điểm về thể chất hay là phụ nữ có thai, nuôi con nhỏ- vụ án có tình tiết định khung tăng nặng, phải chuyển lên cấp trên- xác định thời điểm tội phạm hoàn thành- tội phạm kéo dài- vấn đề xác định mức độ hậu quả tội phạm gây ra, việc bồi thường trách nhiệm dân sự- và những vấn đề có liên quan đến tội phạm cần phải chứng minh có thể phục vụ cho công tác phòng ngừa …mục đích là xác định tính chất mức mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội gây ra.

     - Thủ tục tố tụng vụ án, tùy tính chất từng vụ án, yêu cầu thu thập các tài liệu theo tố tụng dạng nhóm: bắt- khám xét- hỏi cung- lấy lời khai- đối chất- nhận dạng- khám nghiệm hiện trường, tử thi- thực nghiệm điều tra- trưng cầu giám định, định giá tài sản- thu thập, đánh giá vật chứng- các tài liệu khác có giá trị chứng minh .. (Tùy từng vụ án có thể áp dụng một hai hay nhiều biện pháp điều tra để chứng minh tội phạm). Ví dụ như vụ án quả tang đơn giản thì chỉ cần biên bản quả tang và chỉ cần yêu cầu điều tra lấy lời khai những người tham gia tố tụng là đủ để chứng minh tội phạm; Nhưng những loại tội phạm phức tạp thì có thể áp dụng toàn bộ các biện pháp thu thập tài liệu mà BLTTHS cho phép như nêu trên để chứng minh tội phạm.

     Việc xây dựng, hoàn chỉnh Bản yêu cầu điều tra chỉ là một trong những công việc của kiểm sát viên, để thực hiện Bản yêu cầu điều tra có hiệu quả cần có giải pháp triển khai đúng, chặt chẽ theo qui trình, cụ thể.

     * Triển khai thực hiện: Yêu cầu kiểm sát viên lập bản yêu cầu điều tra ngay từ khi đề xuất phê chuẩn các quyết định khởi tố, áp dụng biện pháp ngăn chặn; mục đích xác định trách nhiệm cá nhân của Kiểm sát viên và của Lãnh đạo; đồng thời lãnh đạo và kiểm sát viên được giao thụ lý phải chủ động phối hợp cùng với điều tra viên, cơ quan điều tra triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm sát khác, có như vậy biện pháp yêu cầu điều tra cùng với các biện pháp khác góp phần hoàn thành nhiệm vụ công tố và kiểm sát điều tra vụ án trong giai đoạn điều tra, góp phần củng cố uy tín của ngành Kiểm sát đối với Cơ quan điều tra..

     Về án trọng điểm phức tạp lãnh đạo phải chỉ đạo xây dựng bản Yêu cầu điều tra.

     Do đó, với những qui định pháp luật về hướng dẫn yêu cầu điều tra, Kiểm sát viên, Lãnh đạo đơn vị, căn cứ vào đặc thù của từng vụ án, xây dựng cơ chế phối hợp với điều tra viên để đề ra yêu cầu điều tra sát, phù hợp với đặc điểm tình trạng của loại án đó, nhằm đảm bảo cho việc giải quyết vụ án đúng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự.

     4. Một số ý kiến hoàn thiện quyền Yêu cầu điều tra

     Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, cần hoàn thiện một số nội dung có liên quan về chế định Yêu cầu điều tra của Viện kiểm sát ở một số vấn đề sau:

     - Có nhận thức thống nhất chung về nghiệp vụ cơ bản(nội dung) trong toàn ngành về việc đề ra yêu cầu điều tra và xây dựng mẫu(hình thức) thống nhất cho yêu cầu điều tra lúc nào bằng lời, lúc nào phải bằng văn bản..

     Yêu cầu điều tra bằng văn bản, cần xây dựng qui trình xây dựng được thực hiện bắt đầu như thế nào, nội dung gì cần phải yêu cầu điều tra viên giải quyết trong quá trình điều tra vụ án trong từng loại tội, nhóm tội.. và xây dựng mẫu(hình thức) thống nhất.

     - Nâng cao năng lực trình độ chuyên môn trong nghiệp vụ điều tra, và công tố, kiểm sát điều tra cho Kiểm sát viên, Lãnh đạo làm công tác giải quyết an hình sự; để đảm bảo việc đề ra yêu cầu điều tra có hiệu lực, hiệu quả theo qui định BLTTHS, tức là khi đề ra yêu cầu điều tra phải sát thực tế diễn biến vụ án, và hướng giải quyết vấn đề gì là chung, vấn đề gì là cụ thể, được phản ánh trong đó..

     - Có hướng dẫn phối hợp giữa CQĐT, viện kiểm sát; giữa Lãnh đạo Viện với kiểm sát viên trong đề ra yêu cầu điều tra và thực hiện yêu cầu điều tra./.

Nguyễn Phúc Bình- Viện kiểm sát nhân dân huyện Cao Lộc. 



THÔNG BÁO

hỗ trợ & tư vấn

Văn phòng tổng hợp

Hotline: 02053.815.126

Bản đồ trung tâm

Lịch tiếp dân

bộ đếm truy cập


Đầu trang