VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH LẠNG SƠN
Lạng Sơn 0 Lạng Sơn 1 Lạng Sơn 2 Lạng Sơn 5 Lạng Sơn 7

Kiểm sát viên viết

Một số vấn đề về pháp lý trong xử lý các tội phạm liên quan đến động vật hoang dã, quý, hiếm.

Cập nhật: 15-10-2015 | Kiểm sát viên viết | Lượt xem: 6588

     Nhà nước ta có nhiều đóng góp tích cực thực hiện có hiệu quả Công ước Quốc tế về chống buôn bán các loại động, thực vật hoang dã nguy cấp (gọi tắt Công ước CITES) mà Việt Nam là quốc gia thành viên. Đứng trước nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm từ động vật hoang dã quý, hiếm ngày càng gia tăng, kéo theo đó là nạn săn, bắt, buôn bán, vận chuyển trái phép các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm với những thủ đoạn rất tinh vi, phức tạp làm suy giảm sự đa dạng sinh học; Nhà nước ta đã kịp thời ban hành một số văn bản pháp lý có liên quan đến việc xử lý vi phạm và tội phạm nói trên, đó là: Nghị định số 157/2013/NĐ-CP ngày 11/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về quản lý rừng, phát triển rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản; Nghị định số 26/2005/NĐ-CP ngày 02/3/2005 của Chính phủ về Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự; Thông tư số 55/2006/TT-BTC ngày22/6/2006 của Bộ Tài chính, hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định 26/2005/NĐ-CP; Thông tư liên tịch số 19/2007/TTLT-BNN&PTNT-BTP-BCA-VKSNDTC-TANDTC ngày 08/3/2007 hướng dẫn áp dụng một số điều của BLHS về các tội phạm trong lĩnh vực quản lý rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản. Quá trình thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật trên đã tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho các cơ quan thực thi pháp luật trong việc đấu tranh xử lý hành vi vi phạm và tội phạm, góp phần quan trọng trong công tác giáo dục ý thức chấp hành pháp luật của người dân đối với việc bảo tồn các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm cần được ưu tiên bảo vệ. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những vướng mắc, bất cập khi áp dụng những quy định trên của các cơ quan thực thi công vụ, nhất là các cơ quan tiến hành tố tụng Hình sự trong việc áp dụng pháp luật trong xử lý hình sự đối với tội phạm có liên quan đến hành vi buôn bán, vận chuyển động vật hoang dã, quý hiếm, cần sớm được nghiên cứu tháo gỡ và luật hóa vào BLHS nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực này.

     Một là: do quy định của văn bản dưới luật hướng dẫn thực hiện thiếu cụ thể nên việc xử lý hành vi vi phạm gặp nhiều lúng túng, tại khoản 2 Điều 7 Nghị định 157/2013/NĐ-CP có quy định những hành vi vi phạm (trừ hành vi nuôi động vật rừng nhóm IB) được xem xét để truy cứu TNHS bao gồm hành vi vi phạm gây hậu quả mà tang vật là động vật rừng nhóm IB vượt quá mức xử phạt vi phạm hành chính tối đa quy định tại Điều 21, 22, 23 của Nghị định này. Theo quy định tại các Điều 21, 22, 23 Nghị định 157/2013/NĐ-CP thì các hành vi săn, bắn, bẫy, bắt, nuôi, nhốt, lấy dẫn xuất, giết, vận chuyển mua bán, cất giữ, chế biến, kinh doanh trái phép động vật rừng nhóm IB và các sản phẩm bộ phận của chúng chỉ bị xử lý hình sự nếu giá trị tang vật trên 100 triệu đồng. Đây chính là vướng mắc, bất cập, bởi lẽ, căn cứ xử lý vi phạm hành chính được quy định tại Nghị định 157/2013/NĐ-CP đều dựa vào giá trị quy ra tiền của động vật rừng, bộ phận hoặc dẫn xuất của chúng. Tuy nhiên, các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm bị Nhà nước cấm lưu hành trên thị trường từ rất lâu, do đó việc định giá thuộc đối tượng vi phạm này cũng không thể căn cứ vào giá thị trường để Hội đồng định giá theo quy định tại khoản 3 Điều 60 Luật Xử lý vi phạm hành chính.

     Trong những trường hợp phải xử lý bằng pháp luật hình sự, mà theo đó, tại Điều 7 và Điều 13 của Nghị định số 26/2005/NĐ-CP có quy định về việc thành lập Hội đồng định giá tài sản trong trường hợp đặc biệt và căn cứ định giá tài sản. Để hướng dẫn thực hiện một số điều quy định tại Nghị định số 26/2005/NĐ-CP, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 55/2006/TT-BTC ngày 22/6/2006, mà theo đó, tại mục 1 phần II của Thông tư 55/2006/TT-HTC có quy định về nguyên tắc định giá , căn cứ xác định giá (Điều 2 của Thông tư 55/2006/TT-BTC). Vậy với tang vật của vụ án là loại không mua bán trên thị trường, cũng không phải đối tượng là loại tài sản Nhà nước định giá thì Hội đồng định giá đó giải quyết như thế nào? Thực tế đã xảy ra nhiều trường hợp mà tang vật vi phạm cần định giá là động vật nguy cấp, quý, hiếm cần được ưu tiên bảo vệ theo Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ - Ban hành kèm theo Nghị định số 160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ, Hội đồng định giá không xác định được giá trị đối tượng bị xâm hại hoặc tuy xác định được nhưng không bảo đảm cơ sở pháp lý thì đồng nghĩa với việc xử lý không bảo đảm tính chính xác. Hơn nữa, pháp luật cho phép việc thành lập Hội đồng định giá tài sản trong trường hợp đặc biệt, nhưng trường hợp nào là “đặc biệt”, phải thỏa mãn những tiêu chí, điều kiện ra sao?… Vấn đề này hiện nay cơ quan nhà nước có thẩm quyền vẫn chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể, nên cũng không thể vận dụng quy định này vào thực tiễn.

     Hai là: trước đây Nghị định số 32/2006/NĐ-CP và Thông tư liên tịch số 19/2007/TTLT-BNN&PTNT-BTP-BCA-VKSNDTC-TANDTC là cơ sở pháp lý để các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng để truy tố, xét xử hành vi phạm tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã quý hiếm, theo Điều 190 BLHS năm 1999, nhưng sau khi Điều 190 BLHS năm 1999 được sửa đổi, bổ sung năm 2009, để thực hiện điều luật đã được sửa đổi, bổ sung này Nghị định số 160/2013/NĐ-CP được ban hành, mà theo đó, tại Mục 2 Phụ lục 1 Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ - Ban hành kèm theo Nghị định số 160/2013/NĐ-CP là đối tượng tác động của tội phạm quy định tại Điều 190 BLHS hiện hành, nhưng cho đến nay Thông tư liên tịch 19/2007/TTLT vẫn chưa được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp, nên trong thực tiễn áp dụng đã phát sinh vướng mắc: Trường hợp một loài động vật rừng thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB theo quy định của Nghị định số 32/2006/NĐ-CP đồng thời cũng thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ quy định tại Nghị định số 160/2013/NĐ-CP thì ưu tiên áp dụng quy định Nghị định số 160/2013/NĐ-CP. Bởi trên thực tế Danh mục động vật thuộc loài nguy cấp, quý, hiếm cần được bảo vệ có đến 69 loài trùng với loài động động vật quy định trong Danh mục loài động vật rừng hoang dã quý hiếm – Ban hành kèm theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP, như gấu, voi, hổ…. Mặt khác, theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 7 Nghị định số 157/2013/NĐ-CP chỉ xử phạt hành chính đối với tang vật là động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB Nghị định số 32/2006/NĐ-CP, nên đây rõ là những vướng mắc, bất cập cần kịp thời hướng dẫn thống nhất trong nhận thức.

     Ba là: việc các loài động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ có tên trong nhiều Danh mục sẽ khiến công tác quản lý, bảo vệ và khai thác các loài này gặp nhiều khó khăn, nhất là đối với các cơ quan thực thi pháp luật. Cụ thể, theo Nghị đinh 32/2006/NĐ-CP loài tê tê Java được sắp xếp vào nhóm IIB; hành vi săn, bắt, bẫy, bắn, nuôi, nhốt trái phép loài này chỉ bị xử lý trách nhiệm hành chính theo Nghị định 157/2013/NĐ-CP. Trong khi đó, cùng hành vi này, đối tượng vi phạm sẽ bị truy cứu TNHS về tội “Vi phạm các quy định về bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ” theo Điều 190 BLHS hiện hành, bởi theo Nghị định 160/2013/NĐ-CP, thì loài tê tê Java được xếp vào Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.

     Bốn là: theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 41 BLHS: “Vật thuộc loại Nhà nước cấm lưu hành” thì bị tịch thu sung quỹ nhà nước; điểm a khoản 2 Điều 76 BLTTHS quy định: “Vật chứng là công cụ, phương tiện phạm tội, vật cấm lưu hành thì bị tịch thu, sung quỹ Nhà nước hoặc tiêu hủy” nghĩa là thông qua đấu giá, bán tang vật lấy tiền nộp ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 6 Nghị định 157/2013/NĐ-CP: “ Tang vật vi phạm hành chính là động vật rừng bị tịch thu do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định biện pháp xử lý”. Tại điểm d khoản 1 mục I Thông tư số 90/2008/TT-BNN ngày 28/8/2008 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hướng dẫn xử lý tang vật là động vật rừng sau khi xử lý tịch thu, mà theo đó, có nhiều biện pháp xử lý, trong đó có biện pháp: “Bán cho các vườn thú, đơn vị biểu diễn nghệ thuật, cơ sở gây nuôi động vật hợp pháp theo quy định của pháp luật”. Với quy định về hình thức xử lý tang vật là động vật hoang dã bằng việc cho phép kinh doanh là điểm bất hợp lý, chính việc cho phép bán tang vật ra ngoài thị trường đã đánh đúng vào nhu cầu sử dụng loài động vật nguy cấp, quý, hiếm của người dân, gây khó khăn cho công tác quản lý. Hơn nữa, quy định này cũng mâu thuẫn với nguyên tắc cơ bản được ghi nhận tại Điều III của Công ước CITES mà Việt Nam là thành viên.

     Vừa qua VKSND tối cao đã có công văn số 3762/VKSTC-V3 ngày 23/9/2015 về việc trả lời kiến nghị của Viện kiểm sát địa phương cũng chỉ trả lời được mỗi một vấn đề vướng mắc, bất cập nói trên, đó là: “Trường hợp loài động vật rừng thuộc loài nguy cấp, quý, hiếm theo quy định tại Nghị định 32/2006/NĐ-CP, đồng thời cũng thuộc loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ quy định tại Nghị định 160/2013/NĐ-CP thì áp dụng theo quy định tại khoản 3 Điều 19 của Nghị định 160 và đương nhiên sẽ xử lý theo Điều 190 Bộ luật hình sự”. Còn các vướng mắc bất cập khác trong xử lý vẫn đang còn bỏ ngỏ.

     Từ những thực tế trên các cơ quan có thẩm quyền ở trung ương cần khẩn trương đáp ứng các vấn đề sau:
     1- Sửa đổi nội dung hướng dẫn tại mục 4 Phần IV của Thông tư liên tịch 19/2007/TTLT và điều chỉnh tinh thần đó vào điều Điều 190 BLHS cho phù hợp.

     2- Sửa đổi Điều 41 BLHS về biện pháp tư pháp tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm; Điều 76 BLTTHSvề xử lý vật chứng của vụ án hình sự, để khi áp dụng trong việc xử lý tội phạm quy định tại Điều 190 BLHS cho phù hợp với Công ước CITES hoặc tang vật phải xử lý do vi phạm hành chính theo Nghị định 157/2013/NĐ-CP; Thông tư 90/2008/TT-BNN theo hướng bỏ quy định tịch thu sung quỹ nhà nước, kể cả việc bán cho các vườn thú, đơn vị biểu diễn nghệ thuật.  

     3- Cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các Điều 7, 12 Nghị định 26/2005/NĐ-CP và mục 1, mục 2 phần II Thông tư 55/2006/TT-BTC, theo hướng cụ thể hơn, rõ ràng hơn để tạo điều kiện thuận lợi cho Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự, khi các cơ quan thực thi pháp luật trưng cầu định giá tài sản trong các vụ án hình sự, nhất là đối tượng cần định giá có liên quan đến những loài động vật nguy cấp, quý, hiếm./.

Kiểm sát viên: Trịnh Ngọc Chính.

 

 



THÔNG BÁO

hỗ trợ & tư vấn

Văn phòng tổng hợp

Hotline: 02053.815.126

Bản đồ trung tâm

Lịch tiếp dân

bộ đếm truy cập


Đầu trang