VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH LẠNG SƠN
Lạng Sơn 0 Lạng Sơn 1 Lạng Sơn 2 Lạng Sơn 5 Lạng Sơn 7

NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT

Một số điều cần biết về bầu cử

Cập nhật: 23-03-2021 | NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT | Lượt xem: 56

Năm 2021 đánh dấu nhiều sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, tiếp nối thành công của Đại hội Đảng các cấp, cả nước đang đẩy mạnh triển khai công tác bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XV và bầu cử Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021 – 2026.

Dưới góc độ pháp lý, chưa có bất kỳ văn bản nào định nghĩa về bầu cử, hiểu một cách chung nhất, bầu cử là quá trình các cử tri đưa ra quyết định của họ theo các cách thức mà pháp luật quy định để chọn ra các đại biểu đại diện cho mình nắm giữ các chức vụ trong cơ quan dân cử của chính quyền ở trung ương và địa phương trong phạm vi lãnh thổ của đất nước. Việc bầu cử ở Việt Nam gồm bầu cử Quốc hội (ở Trung ương) và bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp (ở địa phương). Bầu cử là quyền công dân được Hiến pháp quy định, đồng thời quyền của công dân không tách rời nghĩa vụ công dân. Quyền bầu cử bao gồm việc đề cử, giới thiệu người ứng cử và bỏ phiếu.

Về nguyên tắc bầu cử: Theo quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sau đây gọi tắt là Luật bầu cử) việc bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân được tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Đại biểu Quốc hội, Đại biểu Hội đồng nhân dân bị cử tri hoặc Quốc hội, Hội đồng nhân dân bãi nhiệm khi không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của Nhân dân.

Về tuổi bầu cử và tuổi ứng cử: Tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp theo quy định của Luật bầu cử. Những công dân này không phân biệt dân tộc, nam nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn hóa, nghề nghiệp, thời hạn cư trú đều được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu cử.

Về tiêu chuẩn của người ứng cử: Người ứng cử Đại biểu Quốc hội phải đáp ứng các tiêu chuẩn của Đại biểu Quốc hội quy định tại Luật tổ chức Quốc hội. Người ứng cử Đại biểu Hội đồng nhân dân phải đáp ứng các tiêu chuẩn của Đại biểu Hội đồng nhân dân quy định tại Luật tổ chức chính quyền địa phương. Tuy nhiên, có một số trường hợp không được ứng cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân bao gồm: Người đang bị tước quyền ứng cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, người đang chấp hành hình phạt tù, người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự; người đang bị khởi tố bị can; người đang chấp hành bản án, quyết định hình sự của Tòa án; người đã chấp hành xong bản án, quyết định hình sự của Tòa án nhưng chưa được xóa án tích; người đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc hoặc giáo dục tại xã, phường, thị trấn.

Về ngày bầu cử: Quốc hội quyết định ngày bầu cử toàn quốc đối với cuộc bầu cử Đại biểu Quốc hội, bầu cử Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp; quyết định việc bầu cử bổ sung Đại biểu Quốc hội trong thời gian giữa nhiệm kỳ; quyết định, thành lập Hội đồng bầu cử quốc gia. Ngày bầu cử phải là ngày chủ nhật và được công bố chậm nhất là 115 ngày trước ngày bầu cử.

Về quyền và nghĩa vụ của cử tri: Trong thời gian lập danh sách cử tri, công dân có quyền bầu cử được ghi tên mình vào danh sách cử tri và có quyền ghi tên ở một nơi mình thường trú hoặc tạm trú. Cơ quan lập danh sách cử tri phải niêm yết danh sách cử tri tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và tại những địa điểm công cộng của khu vực bỏ phiếu, đồng thời thông báo rộng rãi danh sách cử tri và việc niêm yết để cử tri kiểm tra. Trường hợp cử tri phát hiện sai sót, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày niêm yết, cử tri có quyền khiếu nại với cơ quan lập danh sách cử tri. Cơ quan lập danh sách cử tri phải ghi vào sổ những khiếu nại đó, trong thời hạn 05 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại, cơ quan lập danh sách cử tri phải giải quyết và thông báo cho người khiếu nại biết kết quả giải quyết. Trường hợp người khiếu nại không đồng ý về kết quả giải quyết khiếu nại hoặc hết thời hạn giải quyết mà khiếu nại không được giải quyết thì có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân theo quy định của pháp luật về tố tụng hành chính. Ngoài ra, cử tri còn có quyền tố cáo về người ứng cử, khiếu nại, tố cáo, kiến nghị về những sai sót trong việc lập danh sách những người ứng cử. Việc này phải được Hội đồng bầu cử quốc gia, Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử ngừng việc xem xét, giải quyết. Mỗi cử tri có quyền bỏ một phiếu bầu Đại biểu Quốc hội và bỏ một phiếu bầu Đại biểu Hội đồng nhân dân tương ứng với mỗi cấp Hội đồng nhân dân. Song song với quyền, cử tri cũng có nghĩa vụ trong việc bầu cử như: có nghĩa vụ tham gia giới thiệu người ứng cử; tham gia nhận xét người ứng cử nơi công tác hoặc thường trú, tạm trú thông qua các hội nghị hiệp thương, hội nghị tiếp xúc cử tri hay các cuộc tuyên truyền, vận động bầu cử. Cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay, trừ trường hợp cử tri không thể tự viết được phiếu bầu thì nhờ người khác viết hộ, nhưng phải tự mình bỏ phiếu; người viết hộ phải bảo đảm bí mật phiếu bầu của cử tri. Trường hợp cử tri vì khuyết tật không tự bỏ phiếu được thì nhờ người khác bỏ phiếu vào hòm phiếu. Trong trường hợp cử tri ốm đau, già yếu, khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu được thì Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến chỗ ở, chỗ điều trị của cử tri để cử tri nhận phiếu bầu và thực hiện việc bầu cử. Đối với cử tri là người đang bị tạm giam, người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc mà trại tạm giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc không tổ chức khu vực bỏ phiếu riêng hoặc cử tri là người đang bị tạm giữ tại nhà tạm giữ thì Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến trại tạm giam, nhà tạm giữ, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc để cử tri nhận phiếu bầu và thực hiện việc bầu cử. Khi bầu cử phải xuất trình thẻ cử tri. Cử tri phải tuân thủ các quy định của pháp luật trong bầu cử và sáng suốt lựa chọn người có đủ năng lực, trình độ, phẩm chất đạo đức để bầu vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp.

Căn cứ Hiến pháp và Luật bầu cử, ngày 19/01/2021, Hội đồng bầu cử Quốc gia ban hành Kế hoạch số 42/KH-HĐBCQG về triển khai công tác bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XV và bầu cử Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026. Một số mốc thời gian đáng lưu ý trong kế hoạch này như sau (mốc thời gian được xác định chậm nhất để thực hiện các công việc phục vụ công tác bầu cử):

- Ngày 07/02/2021 (105 ngày trước ngày bầu cử): Thành lập Ủy ban bầu cử tỉnh, thành phố; cấp huyện; cấp xã.

- Ngày 17/02/2021 (95 ngày trước ngày bầu cử): Hội nghị hiệp thương lần thứ nhất.

- Khoảng 22/02/2021 đến 27/02/2021 (85 - 90 ngày trước ngày bầu cử): Địa phương gửi dự kiến danh sách đơn vị bầu cử ở địa phương mình về Hội đồng bầu cử quốc gia.

- Ngày 04/3/2021 (80 ngày trước ngày bầu cử): Công bố số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử, số lượng Đại biểu Quốc hội dự kiến được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử; công bố số đơn vị bầu cử Đại biểu HĐND cấp tỉnh, huyện, xã, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng Đại biểu dự kiến được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử.

- Ngày 14/3/2021 (70 ngày trước ngày bầu cử): Thành lập Ban bầu cử Đại biểu Quốc hội; ban bầu cử Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp tỉnh, huyện, xã.

- 17 giờ ngày 14/3/2021 (70 ngày trước ngày bầu cử): Kết thúc việc tiếp nhận, xem xét hồ sơ người ứng cử.

- Ngày 19/3/2021 (65 ngày trước ngày bầu cử): Hội nghị hiệp thương lần thứ 2.

- Ngày 03/4/2021 (50 ngày trước ngày bầu cử): Thành lập Tổ bầu cử.

- Ngày 13/4/2021 (40 ngày trước ngày bầu cử): Niêm yết danh sách cử tri.

- Ngày 18/4/2021 (35 ngày trước ngày bầu cử): Hội nghị hiệp thương lần thứ 3.

- Ngày 28/4/2021 (25 ngày trước ngày bầu cử): Công bố danh sách chính thức những người ứng cử Đại biểu Quốc hội, HĐND các cấp.

- Ngày 13/5/2021 (10 ngày trước ngày bầu cử): Ngừng việc xem xét, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị về người ứng cử và việc lập danh sách những người ứng cử.

- Ngày 22/5/2021 (trước thời điểm bỏ phiếu 24 giờ): Kết thúc vận động bầu cử.

- Ngày 23/5/2021: Bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XV và Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026.

- Ngày 02/6/2021 (10 ngày sau ngày bầu cử): Công bố kết quả bầu cử và danh sách những người trúng cử Đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, huyện, xã.

- Ngày 12/6/2021 (20 ngày sau ngày bầu cử): Công bố kết quả bầu cử và danh sách những người trúng cử Đại biểu Quốc hội.

Để hướng dẫn việc bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội - Chính phủ - Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã ban hành Nghị quyết liên tịch số 09/2021/NQLT-UBTVQH14-CP-ĐCTUBTWMTTQVN, ngày 15/01/2021 về Hướng dẫn quy trình hiệp thương, giới thiệu người ứng cử Đại biểu quốc hội khóa XV, Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 1186/2021/UBTVQH14, ngày 11/01/2021 quy định chi tiết, hướng dẫn việc tổ chức Hội nghị cử tri; việc giới thiệu người ứng cử Hội đồng nhân dân cấp xã ở thôn, tổ dân phố; việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử, lập danh sách người ứng cử Đại biểu Quốc hội, Đại biểu Hội đồng nhân dân trong bầu cử bổ sung.

Bầu cử là hoạt động của Nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước. Thông qua bầu cử, Nhân dân trực tiếp bỏ phiếu bầu để chọn ra những Đại biểu có đủ năng lực, trình độ, uy tín vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp để Đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, thay mặt Nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước để tiến hành các hoạt động quản lý xã hội. Do đó, hoạt động bầu cử có ý nghĩa chính trị sâu sắc, những thông tin cơ bản về bầu cử cần được tuyên truyền và phổ biến sâu rộng đến quần chúng Nhân dân./.

Hoàng Thúy – Viện KSND huyện Hữu Lũng



hỗ trợ & tư vấn

Văn phòng tổng hợp

Hotline: 02053.815.126

Bản đồ trung tâm

Lịch tiếp dân

bộ đếm truy cập


Đầu trang