VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH LẠNG SƠN
Lạng Sơn 0 Lạng Sơn 1 Lạng Sơn 2 Lạng Sơn 5 Lạng Sơn 7

Kiểm sát viên viết

Cách mạng tháng Mười Nga và sự ra đời của hệ thống cơ quan Viện kiểm sát

Cập nhật: 11-10-2017 | Kiểm sát viên viết | Lượt xem: 1282

     Cách mạng tháng Mười Nga thành công vào ngày 7/11/1917 là sự kiện lịch sử thế giới trọng đại, đánh dấu sự ra đời của nhà nước Nga Xô Viết trong đó có hệ thống cơ quan Viện kiểm sát. Nhân dịp kỷ niệm 100 năm cách mạng tháng mười Nga, trên cơ sở chỉ đạo của Đảng ủy Khối các cơ quan tỉnh về công tác tuyên truyền, Ban Biên tập xin được tổng hợp tài liệu có liên quan đến sự ra đời và phát triển của hệ thống Viện kiểm sát Liên Xô trước đây và Viện kiểm sát Liên bang Nga sau này.

     Khác với một số cơ quan bảo vệ pháp luật khác như Tòa án, Công an ra đời ngay sau Cách mạng Tháng Mười 1917, mãi đến năm 1922 Viện kiểm sát Liên Xô mới được thành lập. Đây chính là thời kỳ Lênin - người sáng lập nhà nước kiểu mới - tìm kiếm mô hình cơ quan thay thế cho mô hình Viện Công tố của Nga Hoàng. Trước khi là một nhà hoạt động chính trị, một lãnh tụ Cộng sản thì LêNin đã là một luật gia am hiểu sâu sắc các vấn đề về nhà nước và pháp luật. Hơn ai hết trên cương vị là người đứng đầu Nhà nước Xô Viết non trẻ trong hoàn cảnh thù trong giặc ngoài của những năm đầu sau cách mạng Lênin đã thấy được vai trò to lớn của pháp luật và pháp chế đối với sự tồn tại, củng cố và lớn mạnh của chính quyền Xô viết. Trong điều kiện khi đất nước chuyển sang xây dựng hòa bình và thực hiện chính sách kinh tế mới thì vấn đề tuân thủ pháp luật của Nhà nước Trung ương - vấn đề pháp chế - lại được đặt ra một cách thiết thực và gay gắt. Các chính quyền địa phương vừa trải qua nội chiến và chính sách Cộng sản thời chiến đã cảm thấy gò bó, chật hẹp trong khuôn khổ pháp chế luôn tìm cách bỏ qua những quy định của pháp luật do Nhà nước Trung ương ban hành. Cội nguồn của hiện tượng vi phạm pháp chế thống nhất, theo LêNin, chính là chủ nghĩa cục bộ địa phương, bản vị: “Ảnh hưởng của địa phương là một trong những trở ngại lớn nhất, nếu không phải là trở ngại lớn nhất, cho công cuộc thiết lập pháp chế và nền văn hóa”. Sự khác biệt của địa phương cần được tính đến trong công tác quản lý và hành chính vì nếu không sẽ rơi vào chế độ tập trung quan liêu. Bản thân pháp luật cũng phải tính đến sự khác biệt này khi đưa ra các quy định điều chỉnh những vấn đề cụ thể. Không thể chấp nhận hiện tượng khi mà luật của Nhà nước Trung ương được hiểu và giải thích “theo kiểu địa phương”, vận dụng tùy tiện cho “phù hợp với hoàn cảnh địa phương”. “Mối nguy hại to lớn nhất trong đời sống của chúng ta, cũng như trong tình trạng kém văn hóa của chúng ta là ở chỗ chúng ta dung túng quan niệm muôn thủa của nước Nga và những tập quán nửa man rợ muốn duy trì pháp chế của tỉnh CaLuGa cho khác với pháp chế của tỉnh CaDan”. Hình thức phổ biến vi phạm pháp chế thống nhất của các cơ quan nhà nước, chính quyền địa phương vì lợi ích cục bộ là không thực hiện đúng pháp luật hoặc ban hành các văn bản của mình trái với luật làm vô hiệu hóa hoặc biến dạng các quy định của luật.

     Trong thời gian từ 1917 đến 1922 chức năng giám sát tuân theo pháp luật trong nhà nước Xô Viết được giao cho nhiều cơ quan nhà nước khác nhau thực hiện. Điều này dẫn đến sự tản mạn, chồng chéo về hoạt động và hiệu quả thấp, không đủ mạnh trong bảo vệ pháp luật. Ở nước Nga lúc đó khi mà nhiệm vụ xây dựng và phát triển chế độ xã hội mới được đặt lên hàng đầu thì nhiệm vụ bảo vệ pháp chế thống nhất trong phạm vi cả nước trở thành nhiệm vụ cực kỳ quan trọng. Nhu cầu về một cơ quan nhà nước có chức năng duy nhất là giám sát tuân thủ pháp luật bảo đảm pháp chế thống nhất trong mọi lĩnh vực hoạt động nhà nước đã hình thành. Mô hình Viện Kiểm sát được LêNin tiếp thu và phát triển từ mô hình Viện Công tố của Pier Đệ nhất năm 1772 khi mở rộng phạm vi hoạt động kiểm sát tuân theo pháp luật và coi hoạt động này như là chức năng thuộc tính - chức năng Nhà nước - của Viện Kiểm sát.

     Khi xây dựng mô hình Viện Kiểm sát LêNin đã đặc biệt chú ý những nguyên tắc tổ chức đặc thù của Viện kiểm sát như nguyên tắc độc lập, tập trung, thống nhất, không song trùng trực thuộc để bảo đảm cho Viện Kiểm sát có khả năng chống lại bất kỳ ảnh hưởng địa phương và cá nhân nào khi thực hiện chức năng của mình. Dự thảo thành lập Viện Kiểm sát của LêNin lúc đầu đã gặp phải sự phản đối gay gắt. Vấn đề thành lập Viện Kiểm sát Liên Xô thực chất đã trở thành vấn đề đấu tranh chống chủ nghĩa cục bộ địa phương, thói tự do vô chính phủ lúc đó ở nước Nga.

     Cơ sở nền tảng cho tổ chức và hoạt động của Viện Kiểm sát chính là luận điểm của LêNin về pháp chế thống nhất, về vai trò của pháp luật và pháp chế trong nhà nước kiểu mới. Nội dung cơ bản của luận điểm này cũng như những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát được LêNin trình bày trong tác phẩm nổi tiếng “Về chế độ song trùng trực thuộc và pháp chế”.

     Nhà nước kiểu mới – nhà nước dựa trên nền tảng của chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chỉ có thể tồn tại và thực hiện được nhiệm vụ của mình khi mà hệ thống pháp luật bảo vệ nền tảng kinh tế đó được tuân thủ, chấp hành nghiêm chỉnh. Chủ sở hữu nhà nước – chủ sở hữu trừu tượng – cần đến một người đại diện cụ thể cho mình thực hiện nhiệm vụ này. Người đó chính là Viện kiểm sát. Pháp chế thống nhất là yêu cầu khách quan, là thuộc tính của nhà nước kiểu mới và mô hình Viện kiểm sát với những nguyên tắc tổ chức hoạt động đặc thù hoàn toàn cho phép khẳng định nó là cơ quan bảo đảm pháp chế thống nhất trong phạm vi cả nước. Thực tế lịch sử cho thấy sự tồn tại của mô hình Viện Kiểm sát gắn liền với việc xây dựng nhà nước kiểu mới ở Liên Xô, ở Đông Âu và ở Việt Nam. Ở những nhà nước dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất thì ở đó bản thân mỗi một chủ sở hữu là người phải tích cực bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình thực thi pháp luật và không cần đến một người đại diện nào làm thay họ cả vì đó là lợi ích sống còn của họ. Nhà nước chỉ cần đến người đại diện cho mình trong trường hợp có những hành vi vi phạm pháp luật nguy hiểm nhất mà ta gọi là tội phạm đe dọa lợi ích chung của tất cả các chủ sở hữu. Do vậy mô hình Viện Công tố là phù hợp với hoạt động chủ yếu là truy cứu trách nhiệm hình sự và thay mặt Nhà nước buộc tội tại phiên tòa.

     Sau khi Liên Xô sụp đổ, mô hình Viện Kiểm sát của LêNin đã phải đương đầu với nhiều thách thức có lúc chức năng nhiệm vụ quy định không rõ ràng, trong điều kiện có nhiều thay đổi diễn ra ở nước Nga. Đến năm 1995 Luật Viện Kiểm sát được ban hành thì chức năng của nó mới được quy định rõ hơn. Điều 1 Luật này quy định: “Viện Kiểm sát Liên bang Nga là một hệ thống cơ quan liên bang tập trung thống nhất nhân danh liên bang thực hiện hoạt động kiểm sát tuân theo pháp luật hiện hành trên phạm vi lãnh thổ của liên bang.”

     Về cơ bản mô hình Viện Kiểm sát vẫn tồn tại ở nước Nga chứ không có chuyển đổi sang mô hình Viện công tố. Các chức năng kiểm sát của Viện Kiểm sát vẫn được duy trì trong các lĩnh vực như kiểm chung, kiểm sát điều tra và kiểm sát hoạt động trinh sát – đặc tình, kiểm sát giam giữ và chấp hành hình phạt, khởi tố vụ án dân sự vì lợi ích của liên bang, lợi ích chung của xã hội hoặc vì lợi ích của công dân khi mà vì lý do chính đáng người đó không thể tự bảo vệ quyền lợi của mình được. Bên cạnh đó mô hình này cũng có những điểm khác biệt so với mô hình Viện Kiểm sát của LêNin. Cụ thể như quy định Viện trưởng Viện Kiểm sát của các chủ thể liên bang được Viện trưởng Viện kiểm sát Liên bang Nga bổ nhiệm trên cơ sở thỏa thuận với các chủ thể liên bang. Hoặc quy định Viện kiểm sát không thực hiện kiểm sát hoạt động xét xử của Tòa án. Tại phiên tòa Viện Kiểm sát chỉ là một bên tranh tụng bình đẳng với bên bào chữa. Quyền hạn của Viện Kiểm sát trong giai đoạn điều tra bị hạn chế hơn và Tòa án là người quyết định phê chuẩn lệnh tạm giam, khám xét.

     Hiện nay đa số các nước Cộng hòa của Liên Xô cũ vẫn tiếp thu cốt lõi của mô hình Viện Kiểm sát Xô Viết. Điều này cho thấy sự nhất trí về quan điểm cần duy trì bảo tồn và củng cố mô hình Viện Kiểm sát truyền thống, mạnh, hiệu quả và đa chức năng trong điều kiện mới./.

Trịnh Ngọc Chính- Viện KSND tỉnh Lạng Sơn



THÔNG BÁO

hỗ trợ & tư vấn

Văn phòng tổng hợp - Thống kê tội phạm và Công nghệ thông tin

Hotline: 02053.716.910

Bản đồ trung tâm

Lịch tiếp dân

bộ đếm truy cập


Đầu trang